वनस्पतीनां सचेतनत्वम्

वृक्षादीनां रोगनिरूपणं, रोगाणां प्रतिकारः इत्यादयो विषयाः साधारणतया वृक्षायुर्वेदग्रन्थेषु एव उपलम्यन्ते । पराशरमुनिकृतवृक्षायुर्वेदः, सुरपालकृतवृक्षायुर्वेदः, वराहमिहिरस्य बृहत्संहिता (पञ्चपञ्चाशदध्यायः), पराशरमुनिकृतकृषिपराशरः, चक्रपाणिमिश्रस्य विश्ववलभः, अन्यच्च उपवनविनोदः, अभिलषितार्थचिन्तामणिः, इत्येतेषु ग्रन्थेषु वृक्षाणां रोगप्रतिकारादिबिषयाः वर्णिताः सन्ति ।

सर्वेषु वस्तुषु या चेतना वर्तते सा अस्माकं मानसिकी आत्मचेतना न इति श्री अरविन्दः प्रतिपादयति । सकलवस्तुषु विद्यमाना चेतना भागवतचेतना एव । अस्माकं मानसिकी आत्मचेतना भागवतचेतनायाः रूपैकमात्रम् । एषा भागवतचेतनापेक्षया सीमिता, निम्नस्तरीया । यदा अस्माकम् आत्मजागरणं भविष्यति तदा एव अस्माकम् एष अनुभवः भविष्यति यत् वृक्षेषु, धातुषु, अणुषु, विद्युत्सु, भैतिकप्रकृतेः सकलेषु वस्तुषु सा एव भागवतचेतना परिव्याप्य स्थिता । (Sri Aurobindo, Synthesis of Yoga, P. 371)

--

--

Author, speaker and researcher on subjects related to Sanskrit, Indian Culture, Spirituality, Yoga and Education. SahityaAkademi and President of India Awardee.

Love podcasts or audiobooks? Learn on the go with our new app.

Get the Medium app

A button that says 'Download on the App Store', and if clicked it will lead you to the iOS App store
A button that says 'Get it on, Google Play', and if clicked it will lead you to the Google Play store